Ứng viên giáo sư, phó giáo sư tăng mạnh nói lên điều gì?

Điều khiến không ít người trong giới học thuật băn khoăn là một số ứng viên từng bị từ chối công nhận đạt chuẩn trong những năm trước do bị tố cáo vi phạm liêm chính khoa học như đạo văn, trích dẫn không minh bạch, công bố khoa học không đủ chất lượng… năm nay lại tiếp tục được các hội đồng giáo sư cơ sở đề nghị xét công nhận.

Về mặt quy trình, pháp luật hiện hành không cấm ứng viên nộp lại hồ sơ sau khi bị loại. Tuy nhiên việc không có cơ chế xử lý dứt điểm các vi phạm cũ hoặc đánh giá lại nghiêm túc trước khi đưa vào danh sách đề nghị có thể dẫn đến những hệ lụy về uy tín của cả hệ thống xét duyệt.

Cần khẳng định liêm chính học thuật không phải chỉ là yêu cầu hình thức, mà là nền tảng đạo đức của người làm khoa học. Một hệ thống đánh giá chức danh khoa học mà chỉ xét về mặt “đủ tiêu chí” nhưng bỏ qua yếu tố đạo đức nghề nghiệp thì rất dễ rơi vào tình trạng “đạt chuẩn về giấy tờ, nhưng thiếu chuẩn về giá trị”.

Đây là hồi chuông cảnh báo cho cả các hội đồng giáo sư ngành, liên ngành và đặc biệt là Hội đồng Giáo sư Nhà nước, trong việc tăng cường rà soát, đánh giá lại lịch sử ứng viên một cách nghiêm túc, thay vì để mặc cơ chế “nộp lại là được xét lại”, bất chấp những hồ sơ từng gây tranh cãi.

Chất lượng ứng viên luôn là yếu tố cốt lõi

Số lượng ứng viên giáo sư, phó giáo sư năm 2025 tăng mạnh là tín hiệu tích cực, phản ánh nỗ lực nâng chuẩn đội ngũ giảng viên. Tuy nhiên điều xã hội quan tâm không chỉ là bao nhiêu người được công nhận, mà là bao nhiêu người thực sự xứng đáng.

Chức danh giáo sư, phó giáo sư không thể trở thành phần thưởng hay hình thức, mà phải là kết quả của quá trình học thuật trung thực, nghiêm túc và bền bỉ. Nếu xét duyệt dễ dãi, không minh bạch, nguy cơ “lạm phát học hàm” sẽ làm suy giảm uy tín và niềm tin vào giáo dục đại học.

Đạt chuẩn giáo sư, phó giáo sư không chỉ là số lượng bài báo, giờ giảng hay hướng dẫn luận văn, mà còn là năng lực nghiên cứu độc lập, ảnh hưởng học thuật và khả năng dẫn dắt đội ngũ.

Việc tăng số ứng viên cũng cho thấy khát vọng phát triển học thuật. Nhưng để hiện thực hóa khát vọng đó, cần tầm nhìn dài hạn, là sự đầu tư vào con người, khuyến khích nghiên cứu nghiêm túc và xây dựng văn hóa học thuật bền vững. Chức danh học hàm chỉ là điểm khởi đầu, không phải đích đến.

Một hệ thống học thuật lành mạnh không chỉ cần nhiều người đạt danh hiệu, mà cần đúng người, đủ năng lực, đủ cam kết. Khi đó, học hàm mới thật sự là biểu tượng tri thức, không chỉ trên giấy tờ, mà trong thực tiễn nghiên cứu và giảng dạy.

Lùm xùm vụ lập hội đồng giáo sư cơ sở ở Trường đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch

Hiệu trưởng Trường đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch đã 2 lần gửi công văn khẩn đến Hội đồng giáo sư Nhà nước cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo xin ý kiến về cách thức triển khai và kết quả xét chọn, thành lập hội đồng giáo sư cơ sở năm 2025.