Nghệ thuật dạy học

Trước hết, hoan nghênh mong muốn tốt đẹp của em. Nếu em quyết tâm, chắc chắn em sẽ thay đổi được.

Em hãy xem bản thân mình về tính tình, cách ứng xử có điều gì làm cản trở em với học sinh không. Tôi nghĩ, em cứ thẳng thắn trao đổi với những học sinh em cảm thấy tin tưởng để tìm lời giải.

Chỉ cần em lắng nghe và thay đổi theo mong muốn của học trò bằng sự chân thành chứ không phải vì để đối phó hoặc chiều chuộng học trò một cách vô nguyên tắc.

Em hãy học hỏi thêm các thầy cô được học trò yêu thương, quý mến về phương pháp giao tiếp, ứng xử với học trò để cải thiện tình hình. Bên cạnh đó, em nên tìm tài liệu về khoa học giáo dục để nghiên cứu và thử nghiệm vào quá trình công tác, em sẽ tự trưởng thành. Quan trọng nhất là thái độ của em: Thân thiện, cởi mở với học trò nhưng vẫn giữ cái uy của một nhà giáo.

Đừng để biệt danh “bà chằn” gắn mác cho một giáo viên trẻ lâu nhé. Chúc em thành công.

Với thực tế về đội ngũ giáo viên lớp 1 như hiện nay, cùng với sự chủ động của nhà trường trong việc xây dựng đội ngũ giáo viên lớp 1 vững vàng về chuyên môn, tâm huyết, trách nhiệm trong công việc thì chúng tôi hoàn toàn tự tin để triển khai thực hiện Chương trình sách giáo khoa mới đối với lớp 1 trong năm học 2020- 2021.

Bên cạnh những giáo viên có bề dày kinh nghiệm, thành tích trong dạy học đối với lớp 1, chúng tôi cũng lựa chọn những giáo viên trẻ, nhiệt huyết, sẵn sàng đổi mới, sáng tạo và đặc biệt là yêu nghề, mến trẻ.

Chúng tôi tổ chức cho cán bộ, giáo viên tham gia đầy đủ các lớp tập huấn của Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT. Nhà trường cũng chuẩn bị đội ngũ giáo viên lớp 1 có chuyên môn tốt, có kinh nghiệm giảng dạy để sang năm học 2020-2021 có thể thực hiện ngay Chương trình giáo dục phổ thông, sách giáo khoa lớp 1.

Trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, Ban giám hiệu đưa ra thảo luận, trao đổi và giải đáp ý kiến của giáo viên về Chương trình giáo dục phổ thông mới.

Ngoài ra, chỉ đạo các tổ chuyên môn sinh hoạt nhằm nâng cao nghiệp vụ, kỹ năng sư phạm các giáo viên, chuẩn bị tâm thế tốt nhất trước khi triển khai Chương trình giáo dục phổ thông mới trong năm học tới.

Mặt khác, chúng tôi cũng yêu cầu giáo viên tự bồi dưỡng, nâng cao năng lực chuyên môn để bắt nhịp với yêu cầu đổi mới giáo dục.

Theo thầy, các em muốn giải quyết vấn đề của cô giáo mình thì trước hết các em phải yêu thương và tôn trọng cô, luôn luôn mở lòng nói lên những mong muốn của các em với cô.

Ví dụ: Muốn cô ăn mặc đẹp hơn, muốn cô thân thiện, cởi mở hơn thì các em phải chủ động, chân thành, cởi mở với cô giáo trước đã để cô giáo hiểu được các em.

Nếu cách đó chưa đủ sức thuyết phục và làm cô thay đổi thì các em sẽ thông qua các thầy cô khác hoặc người thân có ảnh hưởng đến cô để tìm hiểu và bày tỏ nguyện vọng của mình. Cố gắng đừng để cô nghĩ mình chê bai cô mà chỉ là mong muốn cô tốt đẹp hơn mà thôi.

Thầy tin, sự chân thành và chia sẻ sẽ làm cô giáo của em thay đổi tích cực hơn.

Bí quyết thành công của giáo viên Đinh Tiên Hoàng là “Yêu thương và tôn trọng học sinh”, mỗi giáo viên đều có văn hóa phát triển của thầy và trò trường Đinh Tiên Hoàng theo một công thức:

FT = Đ x T x H – X²

FT = Phát triển (của cá nhân và tập thể)

Đ = Đổi mới (phương pháp dạy, phương pháp học)

T = Tận tâm (với sự nghiệp, hoài bão, ước mơ của cá nhân)

H = Học hỏi, hợp tác (“Ham học, ham làm, ham tiến bộ” – Lời Bác Hồ dạy)

“– X^2″ = trừ xấu xí (bảo thủ, lạc hậu, vi phạm nhân cách người khác).

Một buổi học ngoại khóa thú vị của thầy trò Trường THPT Đinh Tiên Hoàng, Ba Đình, Hà Nội. Ảnh: Facebook của trường.

Hiện nay, Trường tiểu học Lê Văn Tám đã trang bị đến từng lớp học các thiết bị dạy học hiện đại như: Máy chiếu, laptop, máy đa vật thể.

Hiện chúng tôi mới được trang bị cho 18 lớp thiết bị màn hình cảm ứng, để khi dạy học các giáo viên có thể sử dụng tích hợp chương trình giảng dạy ngay trên hệ thống thiết bị công nghệ hiện đại.

Để sử dụng hiệu quả thiết bị công nghệ, đội ngũ giáo viên bắt buộc phải sử dụng thành thạo các thiết bị nêu trên và phải luôn nâng cao trình độ tin học, cập nhật về công nghệ thông tin để ứng dụng vào bài giảng.

Một buổi trải nghiệm của học sinh Trường tiểu học Lê Văn Tám (Hai Bà Trưng, Hà Nội).

Cách dạy của thầy giáo em là tuyệt vời, cập nhật phương pháp giáo dục hiện đại dù nghe em nói có vẻ đó là thầy giáo dạy em đã lâu rồi.

Cốt lõi của dạy học là khuyến khích sáng tạo và mục tiêu dạy học là phát triển nhân cách của học trò, kiến thức chỉ là điều kiện, phương tiện để học trò phát triển. Tuy vậy, mỗi bộ môn sẽ có quy định chặt chẽ các yêu cầu nên giáo viên cần tuân thủ các yêu cầu kiến thức cơ bản, không được quá sa đà.

Ở đây, cách dạy của giáo viên làm các em hiểu bài và nhớ kiến thức lâu với phương pháp thu hút sự chú ý của học sinh như vậy rất đáng hoan nghênh. Thầy mong có nhiều giáo viên như thế.

Trước hết, tôi xin hoan nghênh cách làm việc của bạn và chúc mừng bạn đã thu phục được một học trò cá tính biết nghe lời. Vấn đề ở đây là, bạn cần trao đổi và thống nhất được với các giáo viên khác về quan điểm đánh giá học sinh của mình.

Đã là giáo viên phải biết chấp nhận cả mặt mạnh và mặt yếu của học sinh. Vì chúng ta không có quyền lựa chọn chỉ dạy dỗ những học sinh vừa giỏi vừa ngoan. Và không được phép thành kiến trước những sai sót của học trò. Cũng như mỗi người có một quan điểm sống khác nhau.

Khoa học giáo dục hiện đại là khuyến khích các mặt cá tính của mỗi con người. Có cá tính mới làm nên khác biệt của mỗi người trong xã hội. Nếu chúng ta biết chấp nhận cá tính của học sinh và có phương pháp giáo dục thích hợp với từng học sinh thì chắc chắn chúng ta sẽ thành công.

Tôi tán thành với ý kiến trên. Như đã nói ở trên, dạy học là một nghệ thuật. Do đó, việc giáo viên chủ động đổi mới phương pháp dạy học là hết sức cần thiết. Vấn đề đặt ra là giáo viên cần nắm được năng lực, phẩm chất, trình độ của học sinh trong lớp để có phương pháp dạy học phù hợp, để đạt hiệu quả cao nhất.

Tôi xin kể câu chuyện liên quan đến một cậu học trò lớp 11, cách đây khoảng 20 năm. Nhà chỉ có một mẹ một con, mẹ bán hàng nước cho con ăn học, sắm được xe máy cho con đi học cấp 3 cho bằng chúng bạn nhưng gần hết lớp 11, cậu học trò này vẫn không học hành nghiêm túc, chơi lô đề, bán xe máy,…

GV chủ nhiệm mời cả 2 mẹ con lên gặp tôi để có hình thức răn đe. Tuy nhiên, khi gặp 2 mẹ con thì tôi không đặt ra vấn đề kỷ luật nào cả. Tôi nói: Nếu em không thích học thì thầy cho em nghỉ học cũng không oan và bà mẹ cũng đồng tình. Nhưng hôm nay thầy không đặt vấn đề đuổi học em mà thầy đặt vấn đề làm sao để em thay đổi và nên người mới là quan trọng.

Tôi hỏi: “Em biết vì sao em sống để đi học được không?”. Cậu học trò trả lời ngay là nhờ công của mẹ.

Tôi hỏi tiếp: Theo em, mẹ em sống được là vì đâu?. Cậu học trò cúi mặt không trả lời được câu hỏi hay vì không muốn trả lời mà im lặng mãi.

Lúc đó tôi nói: Mẹ em sống được vì có em. Hãy nhìn dáng hình gầy gò, tiều tụy kia mà trông mong vào nguồn sống là đứa con sắp hết lớp 11 vẫn chơi bời lêu lổng. Vậy em có muốn thoát khỏi cuộc sống nghèo khó, không tương lai hiện nay không?

Tôi hỏi lại bà mẹ có đồng ý với những điều tôi nói không? Bà mẹ hoàn toàn đồng ý và bày tỏ đau lòng khi có đứa con duy nhất không chịu học hành, tu dưỡng.

Tôi nói tiếp về vai trò của người đàn ông trong gia đình, cần nỗ lực để thay đổi cuộc sống của mình, của gia đình mình.

Sau đó, tôi cho em về để hôm sau trả lời cho tôi câu hỏi làm thế nào để thay đổi và tiếp tục được theo học.

Sau 2 hôm, em học sinh đó lên gặp GVCN cùng bản kiểm điểm tự hứa thay đổi, kèm nửa ngón tay út của em để trong lọ cồn.

Năm học đó em đã thay đổi hoàn toàn và đỗ 2 trường Đại học.

Qua câu chuyên này, tôi muốn nhắc đến một câu nói của ông cha ta “Người là hoa của đất”. Mỗi thầy cô giáo hãy làm cho học trò phát triển được cái đẹp đẽ, tinh túy nhất trong mỗi con người. Nhiệm vụ của nhà giáo là khích lệ để học sinh tự phát triển, tự giải quyết các vấn đề của mình một cách tốt nhất.

Toàn cảnh cuộc giao lưu.

Ở trường tôi, khi dự giờ đánh giá tiết dạy của giáo viên thường dựa trên các tiêu chí: Thứ nhất, trong tiết học đó, học sinh có chủ động và tích cực tham gia xây dựng bài học không? Thứ hai, giáo viên có phương pháp dạy học hấp dẫn, sinh động, lôi cuốn học sinh hay không? Kết quả tiết dạy đó, học sinh nắm được bài đến đâu và có vận dụng được vào thực tiễn hay không?

Tuy nhiên, theo tôi, trong các tiết học hàng ngày, giáo viên nên quan tâm, gần gũi nhiều hơn đến học sinh của mình, nhất là với những học sinh “cá biệt”. Với những học sinh này, không thể dùng biện pháp “mạnh” như: Quát mắng, trách phạt, dọa nạt… mà nên dùng biện pháp “lạt mềm buộc chặt”.

Cụ thể: Tìm hoàn cảnh gia đình, các yếu tố tác động đến tính cách của học sinh… Từ đó phối hợp với gia đình để có biện pháp giáo dục phù hợp với những học sinh này.

Ngay từ đầu năm học, Ban giám hiệu phải xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường. Ngoài các hoạt động giáo dục chính khóa, còn có các hoạt động ngoài giờ lên lớp phong phú. Chúng tôi xây dựng các hoạt động giáo dục theo chủ điểm của từng tháng, từng tuần.

Khi xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục rồi, sẽ triển khai đến từng lớp học, trong đó phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm. Đồng thời kết hợp cùng phụ huynh cùng tham gia các hoạt động. Vì thế, điều quan trọng nhất là phải tạo được sự đồng thuận, tự nguyện của giáo viên và phụ huynh học sinh trong các hoạt động giáo dục của nhà trường.

Làm nhà giáo, để phấn đấu cho giờ dạy có tính nghệ thuật cao, theo tôi, mỗi nhà giáo cần phải hiểu và nắm được quy luật của nghề dạy học, phải thấu hiểu được học trò của mình. Vì nói đến nghệ thuật là phải nói đến tính hấp dẫn, lôi cuốn.

TS Nguyễn Tùng Lâm: Dạy học vốn không phải bộ môn nghệ thuật mà là môn khoa học tác động đến con người nên nó càng mang tính nghệ thuật bao nhiêu thì hiệu quả giáo dục càng cao bấy nhiêu.

Dạy học vốn không phải bộ môn nghệ thuật mà là môn khoa học tác động đến con người nên nó càng mang tính nghệ thuật bao nhiêu thì hiệu quả giáo dục càng cao bấy nhiêu.

Trong nghề dạy học, người ta chú ý một số yếu tố cơ bản để dạy học trở thành nghệ thuật:

Công cụ truyền đạt của thầy cô là ngôn ngữ nói và ngôn ngữ hình thể. Giáo viên cần làm chủ các ngôn ngữ này, biến nó trở nên hấp dẫn, lôi cuốn hơn. Đặc biệt, ngôn ngữ hình thể: Từ ánh mắt, nụ cười đến những cái khoát tay đều phải ăn nhịp và tạo sức hút. Tuy nhiên điều này chưa nhiều giáo viên quan tâm.

Thứ hai, giáo viên không chỉ phải nắm vững kiến thức khoa học mà cái chính phải biết tổ chức giờ dạy của mình để phát huy tính chủ động sáng tạo của học trò. Lối truyền thụ một chiều, kiểu cũ không còn phù hợp. Cần biết nêu vấn đề, tổ chức cho học sinh giải quyết vấn đề chứ không chỉ chăm chăm nói cho đủ.

Đây là sự phối hợp nhịp nhàng. Thầy nói ít và khơi mở để trò có cơ hội tham gia, bộc lộ khả năng tiếp thu và vận dụng các tri thức giải quyết các vấn đề của cuộc sống.

Theo tôi, trước khi triển khai “cái mới” đến đội ngũ giáo viên thì cần làm tốt công tác tuyên truyền, nhấn mạnh về những ưu điểm của cái mới. Đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cả về vật chất và tinh thần cho đội ngũ giáo viên.

Ban giám hiệu phải đồng hành, thậm chí là “xắn tay” cùng giáo viên để thực hiện nhiệm vụ mới. Sẵn sàng lắng nghe và giải đáp những khúc mắc của giáo viên. Luôn động viên kịp thời và chia sẻ những khó khăn với giáo viên để cùng nhau tìm ra giải pháp thực hiện tốt nhất.

Như tôi đã nói, nghệ thuật dạy học là để nhấn mạnh yếu tố nghệ thuật trong dạy học chứ dạy học không phải bộ môn nghệ thuật. Mỗi bộ môn nghệ thuật có ngôn ngữ riêng: Hội họa là đường nét, màu sắc; Âm nhạc là âm thanh, ca từ; Văn học là ngôn ngữ thông qua hình tượng nhân vật…

Nghệ thuật dạy học là làm tốt nhất tất cả các công việc của giờ dạy để đạt đến trình độ nghệ thuật và văn hóa. Giáo viên cần thực hiện những điều cơ bản của hoạt động dạy học bằng cách nghệ thuật nhất để đạt hiệu quả cao nhất.

Tôi đồng ý với quan điểm này. Thứ nhất, giáo viên không chỉ là người dẫn dắt học sinh tìm ra tri thức mới mà trong quá trình dạy học, giáo viên cần có đổi mới, sáng tạo trong dạy học nhằm gây hứng thú, hấp dẫn học sinh tìm tòi, khám phá tri thức.

Yêu học trò là con đường ngắn nhất trong công việc. Ảnh minh họa.

Thứ hai, trong quá trình dạy học, giáo viên cần đưa ra những tình huống mở để học sinh vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. Qua đó, nhằm phát huy phẩm chất, năng lực của mình. Trong đó, đặc biệt nhấn mạnh đến năng lực tự học, giải quyết vấn đề, kết hợp với học nhóm. Mục đích là để học sinh tự tìm tòi, phát hiện, chiếm lĩnh kiến thức, tri thức mới.

Đúng vậy! Việc đổi mới sáng tạo trong dạy học không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là nhu cầu tự thân của giáo viên, nhất là chúng ta chuẩn bị thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông, sách giáo khoa mới.

Cô Nguyễn Thị Hòa – Phó Hiệu trưởng Trường tiểu học Lê Văn Tám (Hai Bà Trưng, Hà Nội) tham gia cuộc giao lưu. Ảnh: Bá Hải.

Thực tế cho thấy, hiện nay khả năng tiếp thu của học sinh rất nhanh nhạy, chính vì vậy khi dạy học, giáo viên phải đổi mới, sáng tạo tìm ra các phương pháp dạy học thu hút học sinh tham gia vào bài học, tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm cho học sinh.

Hiện nay, việc dạy – học không còn thụ động, một chiều. Học sinh có thể trao đổi, tương tác với giáo viên. Vì thế, nếu giáo viên không tự đổi mới thì sẽ bắt nhịp với yêu cầu của thực tiễn.

Trước hết, nói nghệ thuật dạy học không phải để nói dạy học là một nghệ thuật mà dạy học đã được đẩy lên một yêu cầu rất cao mang tính nghệ thuật, để hấp dẫn, thu hút được học sinh.

Tham gia cuộc giao lưu, TS Nguyễn Tùng Lâm – Chủ tịch Hội đồng giáo dục, đồng sáng lập Trường THPT Đinh Tiên Hoàng, Chủ tịch Hội Tâm lý Giáo dục Hà Nội sẽ chia sẻ và bật mí những kinh nghiệm hay, bài học quý với bạn đọc. Ảnh: Bá Hải.

Dạy học cần nghệ thuật, vì trước hết với bất cứ việc gì cần có hiệu quả cao đều cần sự tinh xảo và mang tính chuyên nghiệp. Để đạt được điều đó đều cần có nghệ thuật cả.

Dạy học cần truyền được cảm hứng cho người học và đặc biệt, theo yêu cầu của giáo dục mới, người học phải chiếm lĩnh các kiến thức khoa học để phát triển nhân cách của mình một cách tự nhiên nhất, tự giác nhất. Và tri thức đến với học sinh như tác phẩm nghệ thuật thu hút được người xem.

Khi nhấn mạnh đến nghệ thuật dạy học là đòi hỏi trình độ năng lực giáo viên cả về khoa học cơ bản lẫn khoa học sư phạm, phải được sử dụng thành thạo và quan trọng là phù hợp, được học sinh hoan nghênh, hưởng ứng.

Giáo dục chúng ta cũng mong muốn như các môn nghệ thuật khác, là muốn nó tác động đến nhân cách người học – càng hấp dẫn, càng hiệu quả.