Vì một học đường văn hóa

Việc giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh trong nhà trường luôn được chúng tôi coi trọng hàng đầu. Chúng tôi luôn tâm niệm rằng, việc ứng xử văn hóa góp phần quyết định rất lớn đối với nhà trường.

Nếu trong môi trường giáo dục thiếu đi nét đẹp của văn hóa ứng xử thì không thể thực hiện được chức năng truyền tải những giá trị nhân văn cho thế hệ trẻ. Môi trường giáo dục lành mạnh là điều kiện tiên quyết để đào tạo thế hệ trẻ trở thành những công dân tốt có tài có đức vẹn toàn.

Với kinh nghiệm hơn 25 năm công tác, trưởng thành trong ngành giáo dục, trải qua nhiều vị trí công tác trong nhà trường, từ vai trò của một giáo viên dạy ngữ văn, giáo viên Tổng phụ trách đội, giáo viên chủ nhiệm và tham gia các tổ chức khác trong nhà trường, và hiện nay với vai trò người quản lý – Hiệu trưởng của trường THCS Lương Yên – tôi đã gặp và giải quyết khá nhiều trường hợp tạm gọi là học sinh “cá biệt”. Với những học sinh này, không có biện pháp nào tốt hơn là kết hợp giữa kỉ luật và tình thương.

Với những học sinh này phải dùng phương pháp “lạt mềm buộc chặt”, biết khích lệ các em đúng lúc sẽ dễ dàng đánh vào tâm lý tự tôn của các em. Khi đã tạo được lòng tin của các em này thì ta dễ dàng thu phục được các em. Phải đưa các em vào các hoạt động, trong quá trình hoạt động, phải luôn động viên khuyến khích các em trước các bạn xung quanh. Nếu thực sự các em làm tốt, thậm chí trong một số trường hợp tuy chưa bằng các bạn khác nhưng cũng đừng bao giờ tiếc lời khen ngợi với các em này. Vì các em đã vượt lên chính mình.

Tôi may mắn ngoài công tác giảng dạy, quản lý, còn tham gia một số dự án của ngành và một số ngành liên quan trong đó là một trong những tác giả thuộc hội đồng biên soạn Bộ tài liệu giáo dục nếp sống thanh lịch văn minh cho học sinh Hà Nội, được triển khai giảng dạy trong các nhà trường Hà Nội trong suốt 10 năm qua. Trường chúng tôi cũng tích cực triển khai giảng dạy bộ tài liệu này trong học sinh, góp phần rất lớn trong việc xây dựng văn hóa nhà trường.

Khái niệm “hạnh phúc” là một khái niệm rộng nên quan niệm về trường học hạnh phúc cũng sẽ có những điểm khác nhau. Mỗi người sẽ có quan điểm khác nhau về hạnh phúc.

Cô trò Trường THPT Phạm Hồng Thái thi gói bánh chưng.

Nói chung, hạnh phúc là được thỏa mãn về nhu cầu nào đó. Nhà trường hạnh phúc là nhà trường đem đến sự hài lòng cho người dạy và người học. Vì vậy, giáo viên cần thay đổi để có được nhà trường hạnh phúc.

Vậy thay đổi như thế nào:

– Thay đổi về phương pháp dạy học để những bài học trên lớp thực sự hấp dẫn, sinh động, học sinh cảm thấy hài lòng.

– Phải thay đổi cách ứng xử. Trước đây, thầy cô giáo có khoảng cách với học sinh, nhưng hiện nay, giáo viên phải học cách thay đổi để không chỉ là người thầy mà còn là “người bạn” , “người cha, mẹ” để học sinh tin tưởng, sẵn sàng chia sẻ. Kinh nghiệm của bản thân về sự thay đổi chính là học cách lắng nghe học trò của mình.

Mục tiêu xây dựng trường học hạnh phúc của trường THPT Phạm Hồng Thái là hướng đến “trường học thân thiện, nhà giáo mẫu mực, học sinh thanh lịch”. Đây không chỉ là khẩu hiệu mà còn là mong muốn hướng tới của tất cả các nhà trường.

Các giải pháp để năng cao văn hóa học đường hiện nay theo tôi tương đối đầy đủ. Tuy nhiên cần tăng cường thêm giải pháp đẩy mạnh nâng cao chất lượng cho đội ngũ nhà giáo và những người làm công tác giáo dục trong nhà trường.

Cô Đinh Thị Phương Anh (phải) và cô Nguyễn Hồng Hải (trái) tại buổi giao lưu. Ảnh: Bá Hải.

Nhà trường văn hóa trước hết phải bắt đầu từ đội ngũ thầy cô giáo văn hóa. Thầy cô giáo văn hóa sẽ là tấm gương để học sinh cha mẹ học sinh soi vào, làm theo.

Thầy cô văn hóa, học sinh văn hóa, cha mẹ học sinh văn hóa sẽ tạo nên một trường học văn hóa, an toàn, lành mạnh, thân thiện và hạnh phúc. Mỗi nhà trường cần xây dựng một bộ quy tắc ứng xử phù hợp để mọi người cùng tuân theo.

Chào bạn!

Đây mới là một nét của văn hóa thôi chứ chưa đầy đủ.

Môi trường xanh, sạch, đẹp chỉ tạo ra một không gian văn hóa, văn minh nhưng trường học văn hóa cần phải chú trọng tới việc ứng xử văn hóa giữa các mối quan hệ.

Cảm ơn bạn, tôi nghĩ điều này rất đúng. Văn hóa ứng xử học đường không chỉ dành riêng cho học sinh mà cần đẩy mạnh hơn nữa trong đội ngũ nhà giáo, đó là những hành vi ứng xử văn hóa giữa đồng nghiệp với nhau, ứng xử văn hóa giữa giáo viên với học sinh, giữa giáo viên với cha mẹ học sinh. Đó là mối quan hệ tổng hòa tạo nên môi trường văn hóa học đường và thầy cô giáo luôn phải là tấm gương cho học sinh noi theo.

Cô Nguyễn Hồng Hải (phải): “Quan trọng vẫn là cách ứng xử có văn hóa giữa con người với con người trong môi trường giáo dục”.

Như mình đã nói, văn hóa học đường bao gồm: Không gian văn hóa của nhà trường như trường lớp xanh, sạch, đẹp, hiện đại,…

Nhưng quan trọng vẫn là cách ứng xử có văn hóa giữa con người với con người trong môi trường giáo dục.

Tôi hoàn toàn nhất trí với điều này. Học sinh phải được trưởng thành từ môi trường giáo dục lành mạnh mới trở thành những công dân tốt, tài đức vẹn toàn và có ích cho xã hội sau này.

Theo tôi, một trong những nguyên nhân khiến giáo viên và học sinh chưa thực sự khăng khít và PHHS chưa chung tay cùng nhà trường trong công cuộc giáo dục cũng có một phần, ở một bộ phận giáo viên chưa thực sự liên kết tích cực với cha mẹ học sinh. Chưa làm cho phụ huynh hiểu đúng về giáo dục.

Còn cơ bản đội ngũ giáo viên hiện nay rất tích cực trong công tác phối hợp với cha mẹ học sinh nhằm mục đích giáo dục học sinh trở thành những con người phát triển toàn diện. Xuất phát từ nhận thức nghề nghiệp, trách nhiệm của cá nhân đối với môi trường giáo dục. Các thầy cô luôn luôn sẵn sàng chia sẻ và phối hợp, đồng hành với cha mẹ và học sinh.

Tuy nhiên còn một bộ phận cha mẹ học sinh chưa thực sự chia sẻ, thông cảm và thấu hiểu với những khó khăn mà các thầy cô đang phải đảm nhiệm; còn mải làm ăn, phó mặc việc giáo dục con em cho nhà trường “trăm sự nhờ thầy”. Điều đó dẫn đến việc liên kết giữa giáo viên và PHHS có phần lơi lỏng, khiến cho hiệu quả giáo dục học sinh chưa đạt được theo mong muốn.

Bạn không giới thiệu là dạy ở cấp học nào nên mình khó hình dung và trả lời đầy đủ.

Theo tôi, đối với học sinh Tiểu học, việc xếp hàng đầu giờ và cuối mỗi buổi học là điều nên làm để các con rèn luyện thói quen văn hóa xếp hàng, thực hiện ngay ngắn, tổ chức hoạt động nhóm, việc điểm danh học sinh cũng dễ dàng hơn,…

Đối với học sinh ở cấp THPT, các con đã lớn, việc xếp hàng đầu giờ và cuối giờ là điều không thực sự cần thiết. Một tuần, các con có một buổi sinh hoạt dưới cờ (chào cờ), các con đã được học xếp hàng, cách ổn định trật tự, mình nghĩ, vậy cũng là đủ rồi!

Về phía trường THCS Lương Yên – Quận Hai Bà Trưng – Hà Nội, chúng tôi đã triển khai bộ quy tắc ứng xử của thành phố Hà Nội tới toàn thể cán bộ giáo viên, học sinh và cha mẹ học sinh. Đồng thời ban hành bộ quy tắc ứng xử của nhà trường, nội quy của nhà trường, những điều giáo viên và học sinh nên làm và không nên làm.

Những lời chúc 20/11 của học sinh Trường THCS Lương Yên tri ân các thầy cô giáo.

xây dựng quy chế phối hợp giữa nhà trường và Công đoàn. Cam kết của giáo viên với nhà trường trong việc thực hiện nhiệm vụ.

Để mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường luôn song hành và tạo điều kiện tốt nhất cho giáo dục, tôi nghĩ rằng mỗi nhà trường phải tập trung nâng cao năng lực.

Xây dựng quy tắc văn hóa ứng xử của cán bộ công chức được triển khai tới toàn ngành ở Hà Nội, chứ không riêng ngành Giáo dục. Vì vậy, trường THPT Phạm Hồng Thái đã xây dựng quy tắc ứng xử rất chi tiết. Công đoàn xây dựng, nhà trường cũng hội thảo, góp ý, để thống nhất thực hiện ứng xử văn hóa trong nhà trường từ cách thực hiện trang phục đến cách nói năng, cách ứng xử với đồng nghiệp, học sinh, phụ huynh,…

Đối với nhà trường, quan trọng nhất là ứng xử văn hóa của giáo viên sẽ hướng đến “nhà trường thân thiện, nhà giáo mẫu mực, học sinh thanh lịch”.

Cô Nguyễn Hồng Hải (phải).

Ở Hà Nội, tài liệu xây dựng nếp sống văn minh thanh lịch được Sở GD&ĐT Hà Nội ban hành, chúng tôi triển khai theo những tài liệu hướng dẫn đó.Tất nhiên, mỗi trường có những áp dụng linh hoạt cho phù hợp nhất.

Trong tài liệu hướng dẫn rất kỹ thế nào là nếp sống văn minh thanh lịch, nét đẹp người Hà Nội,…và trong hầu hết các thư viện trường đều có tài liệu này cho giáo viên và học sinh tham khảo.

Việc dạy văn hóa ứng xử cho học sinh không phải là việc có thể làm trong “ngày một, ngày hai” mà cần có quá trình. Vì vậy, trong bất kỳ hoạt động giáo dục nào cũng cần lồng ghép dạy văn hóa ứng xử cho học sinh.

Chẳng hạn, trong quá trình dạy văn cho các con, khi gọi các con đọc bài. Có những con đứng lên đọc luôn, mình sẽ chỉnh ngay, rằng con cần “thưa cô” trước khi đọc. Đó là việc nhỏ thôi nhưng nếu uốn nắn kịp thời sẽ tạo nên thói quen tốt.

Trong các hoạt động ngoại khóa, giáo viên cần quan sát cách ứng xử của học sinh trong các mối quan hệ bạn bè để điều chỉnh kịp thời.

Ví dụ, học sinh thi đấu các giải bóng đá, nhiều khi thắng thua khiến các con “nóng nảy”, giáo viên cần giúp các con kiềm chế, học cách ứng xử có văn hóa ngay cả khi mình bị phạm lỗi. Đó là những việc tôi thường làm.

Giáo viên đôi khi không cần thiết phải làm những việc “đao to búa lớn” để dạy văn hóa ứng xử mà thường bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Mình luôn phải là tấm gương cho các con về việc ứng xử.

Văn hóa học đường là nét đẹp trong cách ứng xử của giáo viên với học sinh, của đồng nghiệp với nhau hoặc của giáo viên với phụ huynh học sinh,… Các mối quan hệ đó đều phải được ứng xử “đẹp”. Vì vậy, việc phối hợp giữa giáo viên với phụ huynh học sinh là điều cần thiết.

Thầy cô trường THPT Phạm Hồng Thái tham dự Hội thi Tiếng hát cán bộ quản lý và giáo viên năm 2019.

Trong suốt quá trình học tập, giáo viên và phụ huynh học sinh có mối liên hệ chặt chẽ, chia sẻ và thống nhất trong cách giáo dục.

Cảm ơn bạn đã đặt câu hỏi.

Theo tôi, giáo dục chính là đào tạo nguồn nhân lực, nhân tài cho đất nước. Chính vì vậy văn hóa học đường là vô cùng quan trọng. Trẻ em chỉ lớn lên và trưởng thành hoàn thiện nhân cách toàn diện trong một môi trường giáo dục lành mạnh. Từ gia đình đến nhà trường và xã hội. Và xã hội sẽ không thể phát triển đi lên cũng như học sinh không thể trở thành những con người phát triển toàn diện nếu thiếu văn hóa học đường.

Giáo dục văn hóa học sinh không chỉ là việc của nhà trường mà rất cần sự chung tay của gia đình và xã hội. Đây là hai môi trường tác động rất lớn và chi phối nhiều đến văn hóa ứng xử của các em.

Nhà trường có cố gắng xây dựng tốt văn hóa bao nhiêu nhưng nếu các em sống trong môi trường gia đình và xã hội thiếu văn hóa (cha mẹ, anh em, hàng xóm… nói tục, chửi bậy, đánh mắng nhau) sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới nhận thức non nớt của học sinh. Chính vì vậy gia đình và xã hội cần có trách nhiệm chung tay với nhà trường xây dựng văn hóa học đường.

Hiệu trưởng Đinh Thị Phương Anh (phải) trả lời câu hỏi giao lưu của độc giả Báo GD&TĐ.

Về phía gia đình phải có trách nhiệm chính trong việc giáo dục văn hóa ứng xử một cách mẫu mực, thường xuyên phải trao đổi với nhà trường cập nhật thông tin, tham gia tích cực trong các buổi họp, gặp gỡ trao đổi với giáo viên để giải quyết tình huống có liên quan đến con em mình.

Cha mẹ học sinh phải luôn tôn trọng và tạo điều kiện để con em mình có thể tham gia đầy đủ và hiệu quả các hoạt động giáo dục của nhà trường, nhất là các hoạt động liên quan đến văn hóa ứng xử. Cùng phối hợp với nhà trường xây dựng và thực hiện các nội dung giáo dục về đạo đức và lối sống cho học sinh.

Về chính quyền địa phương, phải chỉ đạo và tạo điều kiện thuận lợi cho nhà trường tổ chức các hoạt động văn hóa theo thẩm quyền. Phải tuyên truyền vận động các lực lượng, tổ chức trên địa bàn tạo điều kiện hỗ trợ cho học sinh, xử lý kịp thời các vi phạm xảy ra và đảm bảo an toàn cho học sinh.

Thường xuyên tổ chức các hoạt động văn hóa tại địa bàn khu dân cư, tổ chức xây dựng về cơ sở vật chất, cảnh quan môi trường… tạo điều kiện tốt nhất cho học sinh tham gia các hoạt động trong và ngoài nhà trường.

Việc học sinh văng tục, chửi bậy tôi nghĩ là có, nghe thấy hay chưa nghe thấy mà thôi. Còn học sinh, đây là độ tuổi “nhất quỷ, nhì ma” nên không tránh khỏi.

Trường hợp, nếu tôi bắt gặp học sinh có văng tục, chửi bậy, tôi sẽ dừng lại, gọi con ra nói nhỏ là “cô vừa nghe thấy con nói gì, có thể nhắc lại được không”. Thông thường, học sinh sẽ xin lỗi ngay và biết được như thế là sai.

Để học sinh ý thức được việc không nói tục, chửi bậy phải xây dựng được môi trường văn hóa lành mạnh, coi việc đó là việc xấu. Khi đó, những học sinh nói tục, chửi bậy sẽ thấy mình lạc lõng và tự điều chỉnh.

Trên thực tế, theo bộ quy tắc ứng xử, các quy định thường khô cứng và mang tính nguyên tắc. Để tránh sự giáo điều, xa rời thực tế và giúp cho học sinh dễ tiếp cận thì nhà trường luôn phải sáng tạo trong tổ chức thực hiện.

Một buổi trải nghiệm ngoại khóa của học sinh trường THCS Lương Yên.

Ví dụ như: Đổi mới phương pháp dạy học các môn theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh. Trong đó đặc biệt coi trọng các hình thức, phương pháp trải nghiệm các hoạt động giáo dục kĩ năng sống, các kĩ năng giao tiếp ứng xử của học sinh, giáo dục các kiến thức về pháp luật, thực hiện các công tác tư vấn tâm lý học đường hiệu quả.

Các hình thức giáo dục văn hóa ứng xử cần sự đa dạng hóa, thông qua các hoạt động tập thể, các hình thức câu lạc bộ, các cuộc thi, các diễn đàn, các cuộc đối thoại tọa đàm, đặc biệt là vai trò hướng dẫn văn hóa ứng xử của học sinh khóa trên với học sinh khóa dưới, vai trò của cán bộ lớp trong nhà trường.

Phải phát huy được vai trò của các tổ chức Đoàn, Hội, Đội trong nhà trường. Tổ chức đa dạng các hình thức giáo dục ứng xử văn hóa thể hiện tinh thần yêu nước, tôn trọng giá trị truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc thông qua các buổi lễ chào cờ và các hoạt động tập thể.

Tăng cường tổ chức các hoạt động giáo dục để góp phần trong công tác thi đua xây dựng nhà trường văn hóa nếp sống văn minh thanh lịch trong đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh một cách thiết thực và thường xuyên, hiệu quả trong mỗi năm học.

Khuyến khích học sinh tham gia tuyên truyền về nhà trường văn hóa, những hành vi ứng xử đẹp và phê phán những hành vi chưa đẹp của người xung quanh nhằm nâng cao thẩm mĩ nghệ thuật cho học sinh thông qua hoạt động giáo dục và đặc biệt quan tâm đến các sự kiện thời sự chính trị trong nước và quốc tế.

Tăng cường giáo dục định hướng để học sinh sử dụng hiệu quả công nghệ thông tin đặc biệt là mạng xã hội trong học tập, giải trí. Thể hiện văn hóa ứng xử trong môi trường mạng và đặc biệt là thực hiện luật an ninh mạng.

Trong môi trường giáo dục, việc giáo dục thông qua tuyên truyền là rất quan trọng. Việc tuyên truyền với học sinh phải thực sự thuyết phục để các con hiểu, chủ động, tự giác thực hiện, không áp đặt. Chẳng hạn, nội quy trang phục yêu cầu các bạn nam sơ vin, nhưng các con không muốn. Vì vậy, giáo viên nên giải thích cho các con hiểu, tổ chức buổi “tranh luận” để các con tự phân tích tại sao nên làm và không nên làm. Khi tuyên truyền được điều đúng đắn, phù hợp với các con thì sẽ thuyết phục hơn.

Tuyên truyền có nhiều hình thức: có thể tổ chức các trò chơi về các chủ đề an toàn giao thông, bạo lực học đường, trò chơi tìm hiểu, đóng kịch,….

Hoặc sử dụng hình thức đối thoại, có nhiều cách như: làm các phiếu bày tỏ ý kiến, nói lên những mong muốn để giáo viên hiểu cách nghĩ của các con để các thầy cô nắm bắt được và điều chỉnh cho phù hợp.

Chào bạn!

Học sinh không tôn trọng giáo viên thì trước hết, bạn cần tìm hiểu nguyên nhân vì sao các con lại có thái độ đó với thầy cô giáo. Đó là điểm mấu chốt nhất.

Từ việc chia sẻ với các con, bạn sẽ lắng nghe và điều chỉnh phương pháp giáo dục của mình cho phù hợp. Bạn cũng nên có những buổi hướng nghiệp, chia sẻ, trao đổi về nghề dạy học, nói chuyện với các con về câu chuyện trong nghề để các con hiểu. Và việc cô giáo phát khóc trước học sinh thì nên điều tiết bạn nhé!

Với những học sinh “đặc biệt” trong lớp, bạn nên tiếp cận để gần gũi và hiểu các em hơn.

Đối với học sinh lớp 12, sự thay đổi về mặt tâm lý là tương đối nhiều và có nhiều mối quan tâm hơn như hướng nghiệp, tình cảm,… Việc thay đổi tâm lý cũng là điều bình thường. Đối với giáo viên, phải nhìn nhận và không coi đó là “hiện tượng cá biệt”, mà với mỗi em thì có cách ứng xử khác nhau.

Hẳn là trường nào cũng có những học sinh “cá biệt” nhưng tôi coi đó là học sinh “đặc biệt” như hoàn cảnh học sinh đặc biệt, tâm lý, giới tính đặc biệt,…Những trường hợp đó, sẽ có từng cách giáo dục khác nhau cho phù hợp.

Tôi nghĩ rằng để xây dựng văn hóa nhà trường thì vai trò của người Hiệu trưởng vô cùng quan trọng, quyết định sự hình thành nhân cách của học sinh, hình thành các giá trị chuẩn mực, niềm tin với giáo viên và học sinh.

Bà Đinh Thị Phương Anh – Hiệu trưởng Trường THCS Lương Yên (Hà Nội) tham gia cuộc giao lưu. Ảnh: Bá Hải

Sự quan tâm chú ý của Hiệu trưởng vào các vấn đề sẽ ảnh hưởng chi phối đến văn hóa nhà trường. Để phát huy bản sắc riêng của mỗi nhà trường thì Hiệu trưởng thực hiện vai trò người quản lý, đồng thời thực hiện vai trò người lãnh đạo.

Chính vì những điều đó, Hiệu trưởng trong mỗi nhà trường cần phải có đầy đủ các phẩm chất, năng lực, nhân cách của một nhà giáo và thực sự là một tấm gương mẫu mực để giáo viên và học sinh trong trường noi theo.

Một Hiệu trưởng có đủ tâm và đủ tài chắc chắn sẽ cùng tập thể nhà trường xây dựng được một môi trường giáo dục văn hóa. Chỉ có xây dựng một nhà trường văn hòa thì tất cả mọi người từ GV, HS, PHHS đều cảm thấy hạnh phúc khi đến trường.

Chào bạn!

Nhà giáo Nguyễn Hồng Hải – Trường THPT Phạm Hồng Thái (Hà Nội).

Bất kỳ trường học nào cũng có những nội quy về nề nếp trang phục. Việc này có nhiều lý do và có nhiều mặt tích cực: Việc thực hiện trang phục hàng ngày rèn luyện tác phong văn hóa, cách ăn mặc lịch sự cho học sinh, từ những hành vi nhỏ sẽ hình thành nên thói quen tốt;

Xây dựng môi trường văn hóa bình đẳng trong nhà trường nên việc thực hiện nề nếp trang phục rất quan trọng và tạo cho các con có “màu sắc” riêng của trường mình. Đó là những mặt rất tích cực của nội quy này.

Việc thực hiện nề nếp trang phục nên được giáo dục các con từ khi con nhỏ, hình thành ý thức tự giác trong thực hiện nội quy chung của nhà trường.

Đối với phụ huynh, cũng có nội quy về cách ăn mặc, nếu ăn mặc phản cảm thì bộ phận bảo vệ cũng sẽ không cho vào trường!